Je riem zit op het laatste gat en het is nog steeds net te los. Of je hebt een nieuwe gekocht die een maat te ruim bleek, en terugsturen is gedoe. Een extra gaatje in je riem maken kost tien minuten, als je het met het juiste gereedschap doet.
Het korte antwoord: gebruik een holpijp van 4 tot 4,5 millimeter of een gaatjestang, neem de afstand tussen de bestaande gaten over (bij de meeste riemen 25 millimeter), markeer het punt met een priem en sla het gat op een stuk hout of een snijmat. Nooit met een schaar, een schroevendraaier of een spijker. Moet er meer dan twee gaten bij, dan is inkorten bij de gesp beter.
Gaatje in een riem maken: wat heb je nodig?
Een holpijp is een stalen buisje met een scherpe rand, dat je met een hamer door het leer slaat. Een set van 2 tot 8 millimeter kost een tientje bij de bouwmarkt. Voor een riem heb je meestal de 4 of de 4,5 nodig, en welke van de twee hangt af van de pen van je gesp. Meet een bestaand gat met een liniaal, of nog beter: kijk welke holpijp precies in een bestaand gat past zonder te klemmen.
Een gaatjestang, ook wel revolvertang, heeft een draaikop met zes maten en knijpt het gat eruit. Sneller en zonder hamer, maar een goedkope tang haalt dik leer van 4 millimeter niet en laat een rafelrand achter. Voor een dunne damesriem prima. Voor een zware herenriem van volnerf leer is de holpijp betrouwbaarder.
Verder: een priem of dikke naald om te markeren, een hamer, een stuk hout of een groene snijmat als onderlegger, een liniaal en een beetje leervet.
Stap voor stap
- Meet de hartafstand tussen twee bestaande gaten, van midden tot midden. Meestal is dat 25 millimeter, soms 20 of 30. Neem die maat over.
- Zet de riem plat en markeer met de priem het nieuwe punt, precies op de middenlijn van de riem. Meet de middenlijn vanaf beide randen, niet op het oog.
- Leg de riem op het hout met de nerfkant (de mooie kant) naar boven. Zet de holpijp recht op de markering.
- Sla met twee of drie stevige tikken door het leer. Draai de holpijp een kwartslag en tik nog een keer als het rondje niet loslaat.
- Duw het stukje leer uit de holpijp en controleer of de pen van de gesp soepel door het gat gaat.
- Wrijf met je vingertop een klein beetje leervet op de rand van het nieuwe gat, aan beide kanten.
Dat laatste is geen cosmetische stap. Het leer aan de rand van een vers gat is open en droog. Een beetje vet houdt de vezels bij elkaar, zodat het gat niet uitrafelt of scheurt bij het aantrekken. Bij een goed onderhouden leren riem doe je dat sowieso een paar keer per jaar over de hele lengte.
Waarom niet met een schaar of schroevendraaier?
Omdat je dan geen gat maakt maar een scheur. Een schroevendraaier duwt de vezels uit elkaar in plaats van ze door te snijden. Het gat ziet er de eerste dag nog rond uit, maar de scheurtjes lopen bij elke keer aantrekken verder, en na een paar maanden heb je een uitgerekt ovaal waar de pen doorheen schiet. Een schaar geeft een hoekig gat met dezelfde uitkomst. Een spijker of een boormachine maakt het nog erger, want die smelten of verbranden de rand.
Is het al gebeurd, dan kun je het gat met een holpijp van een halve millimeter groter alsnog netjes uitslaan. Dat werkt zolang het gat niet meer dan een millimeter is uitgescheurd. Daarna helpt alleen inkorten.
Wanneer inkorten beter is dan een extra gat
De vuistregel: hoogstens twee gaten erbij. Bij meer schuift het losse eind zo ver door de lus dat de gesp scheef gaat hangen en de riem er scheef uitziet. Inkorten doe je aan de gespkant, niet aan de punt. Bij de meeste riemen zit de gesp vast met een drukknoop of twee schroefjes: los maken, het gewenste stuk leer afsnijden aan die kant, een nieuw gleufje voor de pen maken en de gesp terugzetten. Bij een riem met een genaaide gesp is dat werk voor een schoenmaker, en het kost meestal minder dan een nieuwe riem.
Voorkomen is goedkoper. Een riem koop je op de maat waarbij je in het middelste gat sluit, met twee gaten aan elke kant over. Onze Oden komt in 95, 100 en 105 centimeter, en hoe je die maat bepaalt ten opzichte van je broekmaat staat in het artikel over een leren riem kiezen.
| Situatie | Beste oplossing |
|---|---|
| Eén of twee gaten te wijd | Extra gat met holpijp |
| Drie gaten of meer te wijd | Inkorten aan de gespkant |
| Gat uitgescheurd | Uitslaan met grotere holpijp, anders inkorten |
| Gesp vastgenaaid | Schoenmaker |
Wat je aan een zelfgemaakt gat ziet
Een fabrieksgat heeft vaak een licht ingebrande of gepolijste rand, een holpijpgat is iets ruwer. Bij cognac of natuurkleurig plantaardig gelooid leer zie je het de eerste weken. Daarna verkleurt de rand mee met de rest van de riem en valt hij niet meer op, net als een kras. Wat ook meeverkleurt: de lichte strook waar de riem jarenlang in de lus heeft gezeten. Die is bleker dan de rest en wordt na een maand op de nieuwe stand vanzelf even donker. Hoe dat werkt met slijtage en patina staat uitgebreider in krasjes en slijtplekken op leer.
Eén ding dat vaak misgaat: het gat net naast de middenlijn slaan. Een millimeter scheef is genoeg om de riem in de gesp een fractie te laten draaien, en dat zie je aan de manier waarop de punt door de lus loopt. Meet dus vanaf beide randen, en tik eerst een keer zachtjes om de holpijp te laten "bijten" voordat je doorslaat.
