Rode, jeukende plekken op je voeten na een dag in nieuwe leren schoenen. Eczeem op je pols precies waar je horlogeband zit. Het ligt voor de hand om te denken dat je allergisch bent voor leer. Maar een echte leer allergie, een reactie op de huid zelf, is zeldzaam. Meestal reageer je op iets wat tijdens het maken aan het leer is toegevoegd.
Het korte antwoord: de bekendste boosdoener is chroom, dat gebruikt wordt bij het looien van het grootste deel van het leer wereldwijd. Daarnaast kunnen kleurstoffen, lijmen en afwerkmiddelen een reactie geven. Chroomvrij leer, zoals plantaardig gelooid leer, haalt de grootste risicofactor weg, maar is geen garantie. Heb je terugkerende klachten, laat dan bij een dermatoloog uitzoeken waar je precies op reageert.
Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies.
Hoe komt chroom in leer?
Het meeste leer wordt gelooid met chroomzouten. Dat is snel en geeft soepel, gelijkmatig leer. Bij dat looien wordt driewaardig chroom gebruikt, chroom(III). Onder bepaalde omstandigheden kan een klein deel daarvan veranderen in zeswaardig chroom, chroom(VI). Warmte, droogte, licht en de zuurgraad van het leer spelen daarbij een rol.
Chroom(VI) is een bekende oorzaak van contactallergie. Het dringt makkelijker door de huid dan chroom(III). Zweet helpt het vrijkomen uit het leer, en daarom zie je klachten vooral waar leer lang en warm tegen de huid zit: in schoenen, onder een horlogeband, in werkhandschoenen.
Uit onderzoek blijkt ook dat mensen die al allergisch zijn voor chroom kunnen reageren op chroom(III) dat uit leer vrijkomt. Het is dus niet alleen de zeswaardige vorm die telt.
Wat regelt de EU?
Sinds 1 mei 2015 geldt in de EU via de REACH-verordening een grens: leren producten die in contact komen met de huid mogen geen 3 mg chroom(VI) per kilo of meer bevatten. Dat geldt voor schoenen, handschoenen, tassen, riemen en horlogebandjes die hier op de markt worden gebracht.
Die regel heeft effect, maar er zitten grenzen aan. Hij gaat alleen over chroom(VI), niet over het totale chroomgehalte. Wie al gevoelig is, kan ook onder die grens klachten krijgen. En producten die je rechtstreeks bij een verkoper buiten de EU bestelt, zijn niet altijd op die grens getest.
Leer allergie of chroomallergie: wat zijn de andere oorzaken?
Chroom is de bekendste, maar niet de enige verklaring. Andere stoffen die in leerwaren kunnen zitten:
| Stof | Waar je het tegenkomt |
|---|---|
| Chroom | Chroomgelooid leer: schoenen, horlogebanden, handschoenen |
| Kleurstoffen | Donker geverfd leer en voeringen, vooral bij zweet |
| Lijmen en harsen | Schoenen, waar zool en binnenzool worden verlijmd |
| Rubberchemicaliën | Zolen en elastische delen van schoenen |
| Formaldehyde en afwerkmiddelen | Sommige afwerklagen en conserveringsmiddelen |
Een bekend voorbeeld van dat laatste is dimethylfumaraat, een schimmelwerend middel in zakjes bij meubels en schoenen dat rond 2008 ernstige huidreacties gaf. Het is sinds 2009 in de EU verboden in consumentenproducten.
Reageer je alleen op schoenen en niet op een leren tas of riem, dan kan het dus ook aan lijm of rubber liggen. Dat is precies waarom zelf gissen weinig oplevert.
Wat is chroomvrij leer?
Chroomvrij leer is leer dat zonder chroom is gelooid. Er zijn twee hoofdroutes. Plantaardig looien gebeurt met tannines uit boomschors, hout en bladeren, en is de oudste methode. Daarnaast bestaat leer dat met synthetische looistoffen wordt gelooid, vaak "wet-white" genoemd. Hoe plantaardig looien in de praktijk werkt, lees je in het looiproces uitgelegd.
Let op de term. Volgens de Europese leerterminologie (EN 15987) mag leer "chroomvrij" heten als het totale chroomgehalte onder 0,1 procent ligt. En sommig leer wordt eerst met chroom gelooid en daarna plantaardig nagelooid. Dat heet dan soms nog steeds "vegetable", maar is niet chroomvrij. Vraag bij twijfel door. Het verschil tussen de looimethoden staat uitgebreid in plantaardig of chroomgelooid leer.
Wat kun je zelf doen?
- Laat het testen. Via de huisarts kun je naar een dermatoloog voor een plakproef. Daarmee zie je zwart op wit of het chroom, een kleurstof of iets anders is.
- Kies chroomvrij bij direct huidcontact. Schoenen zonder sokken, horlogebanden, handschoenen: daar maakt het het meeste uit.
- Houd leer droog. Zweet en vocht maken meer vrij. Wissel schoenen af en laat ze drogen.
- Gebruik een barrière. Sokken, een voering of een laagje stof tussen huid en leer vermindert het contact.
- Stop bij klachten. Blijf een product niet dragen in de hoop dat het went. Bij contactallergie wordt het meestal niet beter.
En tassen?
Bij een tas is het huidcontact kleiner dan bij schoenen of een horlogeband. Toch kan het spelen: een schouderband op een blote schouder in de zomer, een handvat in een warme hand, een kaarthouder die je de hele dag vastpakt.
Beocca gebruikt plantaardig gelooid leer, dus zonder chroom als looimiddel. Dat haalt de meest voorkomende oorzaak weg. Maar we kunnen niet beloven dat niemand erop reageert, want kleurstoffen en de mens zelf verschillen. Ben je bekend met een chroomallergie en twijfel je, probeer dan eerst iets kleins met veel handcontact, zoals de leren pasjeshouder Seth, en kijk hoe je huid reageert. Waarom we voor deze looiing kiezen staat in waarom plantaardig gelooid leer beter is.
Blijven de klachten, ook bij chroomvrij leer, dan is dat juist nuttige informatie voor een dermatoloog. Het wijst dan naar iets anders dan chroom.
