Een bank die na drie jaar begint te bladderen, een agenda waarvan de kaft loslaat in schilfers, een goedkope riem die aan de rand uit elkaar valt. Vaak staat er op het label "bonded leather" of "gerecycled leer". Klinkt als leer, en er zit ook leer in. Maar bonded leer gedraagt zich heel anders dan leer dat uit een huid is gesneden.
Het korte antwoord: bonded leer is een plaatmateriaal van vermalen leerresten, gemengd met een bindmiddel en uitgerold op een drager. Bijna altijd krijgt het een kunststof toplaag met een ingeperste nerf. Het is goedkoop en ziet er nieuw prima uit, maar het kan niet ademen, niet verouderen en nauwelijks gerepareerd worden. Na een paar jaar intensief gebruik laat de toplaag vaak los.
Hoe wordt bonded leer gemaakt?
Bij het looien en bewerken van huiden blijft veel over: snippers van het afsnijden, schuurstof, spaanders van het op dikte brengen. Die resten worden fijngemalen tot een soort vezelpulp. Daar gaat een bindmiddel bij, vaak latex of polyurethaan, en soms vet en looistof om het soepel te houden. Het mengsel wordt op een drager van stof of papier gewalst en gedroogd tot een vel.
Dat vel ziet er nog niet uit als leer. Daarom krijgt het een laag polyurethaan of verf, waarin een nerfpatroon wordt geperst. Het resultaat is egaal, strak en goedkoop te maken in grote rollen.
In het Duits heet het materiaal Lederfaserstoff, en in het Nederlands zie je ook leervezelstof of geperst leer. In het Engels kom je naast bonded leather ook reconstituted leather en blended leather tegen.
Hoeveel leer zit er in bonded leer?
Dat verschilt per fabrikant, en het percentage staat zelden op het label. De Europese norm EN 15987, die termen in de leerhandel vastlegt, stelt dat er minstens 50 procent leer (droog gewicht) in moet zitten om de naam bonded leather of leervezelstof te mogen gebruiken. Dezelfde norm zegt ook dat het niet als leer verkocht mag worden. In Duitsland is dat daarnaast vastgelegd in een RAL-richtlijn.
Een norm is geen wet, en niet elk product dat je online tegenkomt is volgens Europese normen gemaakt. Buiten Europa worden materialen met een veel lager leeraandeel als bonded leather verkocht. Weet je het percentage niet, ga er dan niet van uit dat het hoog is.
Bonded leer naast andere materialen
| Materiaal | Wat het is | Veroudering | Te repareren of onderhouden |
|---|---|---|---|
| Bonded leer | Vermalen leerresten met bindmiddel, kunststof toplaag | Toplaag barst en schilfert | Nauwelijks, leervet trekt niet in |
| Kunstleer (PU of PVC) | Kunststof op een stoffen drager, geen leer | Barst en schilfert, soms sneller of juist trager dan bonded | Nauwelijks |
| Gecorrigeerd leer | Echte huid, geschuurd en voorzien van een afwerklaag | Slijt, ontwikkelt weinig patina | Redelijk |
| Volnerf leer | Echte huid met de volledige bovenste laag | Krijgt patina, wordt mooier | Goed, jarenlang |
Bonded leer zit dus technisch tussen leer en kunstleer in. In het dagelijks gebruik lijkt het meer op kunstleer: wat je aanraakt is de kunststof toplaag. Het leeraandeel zit eronder en is vooral vulmateriaal.
Waarom bonded leer gaat schilferen
Bij echt leer houden lange, in elkaar gevlochten vezels de huid bij elkaar. Buig je het, dan bewegen die vezels mee. Bij bonded leer zijn die vezels vermalen tot korte stukjes. De sterkte komt uit het bindmiddel, en dat wordt bij elke buiging een beetje zwakker.
Daar komen warmte, huidvet en zonlicht bij. Op een armleuning of de plek waar een tas tegen je heup schuurt, gaat het het snelst. De toplaag krijgt fijne barstjes, laat los, en daaronder zie je een dof, vezelig materiaal dat op karton lijkt.
Onderhoud helpt weinig. Leervet trekt niet in een kunststof toplaag, dus de tips uit onderhoudsgidsen voor leren tassen gelden hier niet. Een beschadigde plek kun je hooguit bijkleuren, niet herstellen.
Zo herken je bonded leer
Het label is het makkelijkst, als het er is. Let op termen als bonded leather, reconstituted leather, blended leather, leervezel of "geregenereerd leer". Staat er alleen "leather" op een product dat verdacht goedkoop is, kijk dan verder.
De snijrand zegt het meeste. Echt leer toont een vezelige doorsnede die naar de onderkant toe losser wordt. Bonded leer is door en door egaal, als samengeperst vilt of karton, vaak met een zichtbaar stofje of papier aan de achterkant. Bij goedkope riemen zie je het soms aan de zijkant: een dun laagje leer of kunststof aan de buitenkant, en een kern die er grijs en korrelig uitziet.
Verder: de nerf is volmaakt regelmatig, het materiaal voelt koel en plastic aan, en het ruikt nauwelijks naar leer. Met de checks uit echt leer of kunstleer herkennen kom je een heel eind, want bonded leer gedraagt zich bij die tests grotendeels als kunstleer.
Is bonded leer ooit een goede keuze?
Soms wel. Voor een boekomslag, een onderlegger of een doos die weinig buigt en weinig in de hand ligt, is het een prima en goedkoop materiaal. En er is een argument voor: het maakt gebruik van restmateriaal dat anders weggegooid zou worden.
Voor een tas, riem of portemonnee die je elke dag gebruikt, raden we het af. Juist daar wordt het materiaal steeds gebogen en aangeraakt, en juist daar laat de toplaag los. Een tas van bonded leer houdt het bij dagelijks gebruik vaak maar een paar jaar, terwijl een tas van volnerf leer na tien jaar nog steeds bruikbaar is en er beter uitziet dan op dag één.
Het verraderlijke is dat bonded leer in de winkel vaak mooier oogt dan volnerf. Egaal, geen littekentjes, strak glanzend. Die gladheid is precies de kunststof laag die later loslaat. Bij volnerf leer, zoals dat van de leren shopper Mira van Beocca, zie je juist de echte nerf met kleine onregelmatigheden. Dat is het teken dat er niets overheen is gespoten.
