De kant van je tas die naar het raam stond is een stuk donkerder dan de kant die in de schaduw lag. Of juist andersom: de flap is flets geworden terwijl de rest nog diep van kleur is. Een leren tas verkleurd door zon of licht is bijna nooit stuk, maar het is wel verschil dat je niet zomaar terugdraait. Welke kant het opgaat hangt af van het leer.
Het korte antwoord: plantaardig gelooid leer wordt donkerder onder uv-licht, geverfd en chroomgelooid leer wordt lichter. Het eerste hoort bij het materiaal en heet patina; het is alleen lelijk als het ongelijk gebeurt. Het tweede is echte kleurschade. Gelijkmatig maken kan in beide gevallen, bijkleuren met leerverf alleen bij chroomleer.
Waarom is je leren tas verkleurd, en welke kant op?
Plantaardig gelooid leer zit vol tannines uit boomschors: eik, kastanje, mimosa, quebracho. Die looistoffen reageren op ultraviolet licht en zuurstof en worden daarbij donkerder, op dezelfde manier als een doorgesneden appel bruin wordt. Een nieuwe cognac tas is honingkleurig, na een zomer op je schouder is hij kastanjebruin. Dat proces stopt niet, het wordt alleen langzamer. Wrijving en vet van je handen versnellen het, wat verklaart waarom handvatten en de flap altijd voorlopen.
Chroomgelooid leer heeft die tannines niet. De kleur komt daar grotendeels van pigment of aniline-verf, en verf verbleekt onder uv. Een zwarte chroomleren tas wordt na een paar zomers grijzig, een rode wordt oranjeroze. Ook bij plantaardig gelooid leer dat na het looien is doorgeverfd zie je soms beide effecten tegelijk: het leer eronder wordt donkerder, de verf erop wordt lichter. Hoe je beide leersoorten uit elkaar houdt staat in het artikel over plantaardig en chroomgelooid leer.
| Plantaardig gelooid leer | Geverfd of chroomgelooid leer | |
|---|---|---|
| Richting | Wordt donkerder en warmer van tint | Wordt lichter, fletser, soms grauw |
| Snelheid | Zichtbaar na weken, nooit klaar | Zichtbaar na maanden, versnelt bij fel licht |
| Is het schade? | Nee, dit is patina; ongelijk verkleuren is het probleem | Ja, de verf breekt af |
| Gelijkmatig maken | Lichte kant bijkleuren met licht en tijd | Alleen door bijverven |
| Bijkleuren met leerverf | Afraden: dekt de nerf en stopt de patina | Kan, met pigmentverf in dezelfde tint |
Voorkomen dat een leren tas ongelijk verkleurt
Bij plantaardig gelooid leer is verkleuren niet te voorkomen, en dat wil je ook niet. Het is de reden dat een tas van tien jaar oud er beter uitziet dan een nieuwe; het artikel over patina legt uit hoe dat werkt. Wat je wel wilt voorkomen is dat één kant het proces alleen doorloopt. Een tas die maandenlang met dezelfde kant naar het raam op een stoel ligt, krijgt een lichte en een donkere zijde met een scherpe grens ertussen. Die grens is het probleem, niet de kleur.
De regels zijn simpel. Bewaar een tas die je niet gebruikt in de kast of in een katoenen zak, niet in de vensterbank. Laat hem niet in de auto liggen: op een hoedenplank achter glas loopt de temperatuur in de zomer op tot boven de 60 graden en het uv-licht komt er grotendeels doorheen. Twee weken daar doet meer dan een jaar op je schouder. En als een tas toch een vaste plek bij het raam heeft, draai hem dan elke week een kwartslag. Een riem als de Oden hangt idealiter aan de gesp in de kast, niet over een stoelleuning in het licht, anders krijg je een riem met een gebleekte lus en een donkere rest.
Leervet met uv-filter wordt verkocht als oplossing. Het werkt niet noemenswaardig. Een dun laagje was houdt wat vocht en vuil tegen, maar geen ultraviolet licht; daarvoor zou je een dikke, dekkende laag nodig hebben en die wil je niet op leer. Gewoon leervet is net zo goed, en wat je eraan bespaart is een tientje.
Leren tas verkleurd: gelijkmatig maken of bijwerken
Bij plantaardig gelooid leer gebruik je hetzelfde licht dat het probleem veroorzaakte. Leg de tas een paar dagen buiten in de schaduw, of binnen bij een raam op het noorden, met de lichte kant naar het licht. Indirect daglicht heeft genoeg uv om de achterlopende kant in te laten halen zonder dat de donkere kant veel verder gaat. Controleer elke dag. Bij een cognac tas zoals de Lorne zie je meestal na drie tot vijf dagen dat de grens vervaagt; helemaal gelijk wordt het pas na een paar maanden normaal gebruik. Een dun laagje leervet vooraf helpt, omdat vet de verkleuring versnelt en de tint iets verdiept.
Leerverf op plantaardig gelooid leer raad ik af. Pigmentverf legt een dekkende laag over de nerf, waardoor je het leer niet meer ziet ademen en de patina stopt op de plek waar je hebt geverfd. Na een jaar heb je dan een tas die overal is doorgekleurd behalve op de bijgewerkte plek. Accepteren en laten patineren is bijna altijd het betere antwoord, hoe onbevredigend dat in de eerste week ook voelt.
Bij chroomleer of geverfd leer ligt het anders. Daar breekt de verf af en komt hij niet terug, dus bijkleuren is de enige optie. Maak het oppervlak schoon en vetvrij, gebruik een leerverf of kleurhersteller in dezelfde tint, breng hem in dunne lagen aan met een spons en werk de overgang naar het onbeschadigde deel breed uit. Test eerst op de onderkant. Verwacht geen wonderen bij een tas die drie zomers in de zon heeft gelegen; de verf ligt dan diep aangetast en het resultaat is vaak een tint die net niet klopt.
Is het leer door de zon ook droog en stug geworden, wat vaak samengaat met verbleken, doe dan eerst het herstel uit het artikel over uitgedroogd leer en bekijk pas daarna de kleur. Gevoed leer neemt kleur en licht gelijkmatiger op dan droog leer.
Wat vaak wordt verward met verkleuren: een tas die afgeeft op een lichte jas of witte broek. Dat is geen uv-schade maar overtollige kleurstof of te veel leervet aan het oppervlak, en het hoort bij de eerste weken van een donker plantaardig gelooid leer. Een paar keer opwrijven met een droge doek lost het meestal op. Wordt de tas zelf lichter op de plekken waar hij tegen je jas schuurt, dan is dat wel slijtage van de verflaag, en dat is een ander verhaal.
