Je haalt je tas uit de kast en er zit een witte waas op. Of er loopt een bleke rand langs de onderkant die er vorige week nog niet was. Witte vlekken op leer hebben drie mogelijke oorzaken, en de aanpak verschilt zo sterk dat je eerst moet weten welke van de drie je hebt. Schimmel invetten is bijvoorbeeld schimmel voeren.
Het korte antwoord: kijk naar de vorm en de plek. Een harde, kristalachtige rand aan de onderkant of langs een naad is zout. Een egale, poederige waas over een groot vlak die verdwijnt als je er met een warme vinger over wrijft is vetuitslag. Pluizige plukjes in plooien of aan de binnenkant die muf ruiken zijn schimmel. Zout haal je weg met een vochtige doek, vet met een droge doek, schimmel met verdunde azijn.
Hoe herken je welke witte vlekken op leer je hebt?
Doe eerst de vingertest. Wrijf een paar seconden met de bal van je duim over de vlek. Wordt hij warm en verdwijnt de witte waas, dan is het vet dat aan het oppervlak is uitgekristalliseerd. Voelt het korrelig en blijft het zitten, dan is het zout. Voelt het zacht en komt het als een pluisje mee, dan heb je schimmel, en dan ruik je dat meestal ook.
Let daarna op de plek. Zout volgt de route van het water: onderaan, langs de bodem en bij naden. Vetuitslag is niet gebonden aan een plek en verschijnt vaak over de hele tas tegelijk, meestal na een koude periode. Schimmel zoekt vocht en stilstaande lucht op: binnenkant, vouwen, onder de flap, de kant die tegen de kastwand stond.
| Zoutrand | Vetuitslag | Schimmel | |
|---|---|---|---|
| Uiterlijk | Harde, kristalachtige rand met een duidelijke lijn | Egale, poederige of wasachtige waas | Pluizige plukjes, soms groenig of grijs |
| Waar | Onderkant, naden, plekken die nat zijn geweest | Hele oppervlak, vaak na kou | Binnenkant, vouwen, onder de flap |
| Geur | Geen | Geen, hooguit licht vettig | Muf, kelderachtig |
| Vingertest | Blijft zitten, voelt korrelig | Verdwijnt door warmte en wrijving | Komt los als pluis |
| Oplossing | Licht vochtige doek, drogen, voeden | Droge doek of föhn op laag | Azijn 1 op 1, buiten, drogen, voeden |
Zoutranden: vochtige doek en daarna voeden
Zoutranden ontstaan als leer nat wordt en weer opdroogt. Het water trekt zouten uit het leer zelf, uit regenwater of uit zweet naar het oppervlak, en die blijven achter als het vocht verdampt. In de winter is strooizout de grootste boosdoener, bij een rugzak is het vaak zweet op de rugkant en de schouderbanden.
Maak een schone doek licht vochtig met lauw water. Niet nat: je wilt het zout oplossen, niet de tas opnieuw doorweken. Dep de rand en werk van de buitenkant van de vlek naar binnen, zodat je de lijn niet groter maakt. Ververs de doek als hij grauw wordt. Laat het leer daarna een dag drogen bij kamertemperatuur, dus niet op de verwarming, en vet het dan dun in. Dat laatste is geen extraatje: water en zout hebben vet uit het leer getrokken en zonder voeding krijg je binnen een paar weken een stugge plek.
Komt de rand na drogen terug, dan zat er meer zout in dan de doek kon oplossen. Herhaal het dan; twee of drie keer is normaal na een sneeuwbui. Blijft er een lichte kring over, dan is dat een watervlek, en die pak je anders aan; hoe staat in het artikel over watervlekken in leer.
Vetuitslag: droge doek of föhn op laag
Vetuitslag, ook wel spew of bloom genoemd, is het onschuldigste van de drie. Bij het looien en bij elke beurt leervet komen er vetten en wassen in het leer. Als het koud wordt, onder een graad of tien, kristalliseren sommige van die vetten uit en migreren ze naar het oppervlak. Daar zie je ze als een witte, wasachtige waas. Dik plantaardig gelooid leer zoals dat van de Bryce heeft er in een koude schuur of onverwarmde hal eerder last van dan dun leer, simpelweg omdat er meer vet in zit.
De oplossing is warmte en wrijving. Wrijf de tas op met een droge, zachte doek en de waas verdwijnt in seconden. Is het een grote tas of zit het diep in de nerf, dan helpt een föhn op de laagste stand op zo'n dertig centimeter afstand: het vet smelt en trekt terug in het leer. Nooit op heet, dan droog je de vezel uit en krijg je barstjes bij de vouwen.
Verwacht dat het terugkomt. Vetuitslag herhaalt zich elke keer dat de tas kou vangt, totdat het overschot aan vet op is. Meestal is dat na twee of drie winters klaar. Heb je de tas kort ervoor flink ingevet, dan heb je te veel gebruikt. Dunner aanbrengen, en het lost zichzelf op.
Schimmel: azijn, buiten, drogen en de oorzaak wegnemen
Schimmel is het enige van de drie dat het leer echt aantast. De sporen voeden zich met de vetten en looistoffen in het leer en laten na verwijdering vaak een lichte, doffe plek achter. Snel handelen scheelt. Werk buiten of bij een open raam, want je wilt de sporen niet door de kast blazen, en doe de tas daarna niet direct terug op dezelfde plank.
- Borstel de droge schimmel buiten weg met een zachte borstel of een oude tandenborstel.
- Meng huishoudazijn en water 1 op 1. Maak een doek er licht vochtig mee en neem het hele oppervlak af, ook de plekken waar je niets ziet. Sporen zitten breder dan de pluis.
- Neem na een minuut na met een doek met alleen water, zodat er geen azijn achterblijft.
- Laat de tas open en gevuld met wat proppen krantenpapier minstens 24 uur drogen in de schaduw met luchtcirculatie.
- Vet het leer dun in. De azijn heeft het oppervlak ontvet en zonder voeding wordt de plek droog.
Alcohol (70 procent) werkt ook, maar test het eerst op de onderkant: bij sommige afwerkingen trekt het kleur. De voering neem je op dezelfde manier af.
De belangrijkste stap is de laatste, en die staat niet in het lijstje: haal de oorzaak weg. Schimmel groeit bij een luchtvochtigheid boven de 65 procent en stilstaande lucht. Een tas in een dichte plastic hoes in een kast tegen een buitenmuur is de klassieke combinatie. Bewaar hem in een katoenen zak of los op een plank, zet de kastdeur af en toe open en leg er eventueel een zakje silicagel bij. Komt de schimmel binnen een maand terug, dan is de kast het probleem, niet de tas.
Wat mensen door elkaar halen: een tas die in de winter nat is geworden en daarna in een koude berging stond, kan alle drie de soorten witte vlekken op leer tegelijk hebben. Doe dan de vingertest op elke plek apart en behandel de schimmel als eerste. Voor andere vlekken staat de aanpak in de stapsgewijze vlekkengids, en hoe je een tas zo bewaart dat je dit hele artikel niet meer nodig hebt lees je in de complete onderhoudsgids en op de onderhoudspagina.
