Je buigt de klep van een tas en op de vouw wordt het leer ineens een paar tinten lichter. Of je haalt er met je nagel overheen en er blijft een lichte streep staan, die verdwijnt als je er even met je duim over wrijft. Dan heb je pull-up leer in handen. Crazy horse leer is een variant daarvan, met meer was en een ruwer, gevlamd uiterlijk.
Wat is pull-up leer?
Pull-up leer is leer dat na het looien flink verzadigd is met oliën en wassen. Die zitten niet als laagje bovenop, maar in de vezels van de nerf. Buig of rek je het leer, dan schuiven die oliën en wassen opzij en zie je de lichtere ondergrond. Laat je los, dan trekt het meestal langzaam terug. Dat effect heet in de leerwereld de pull-up, en het leer is ernaar genoemd.
Het is meestal volnerf leer, omdat het effect op een intacte nerf het mooist is. Maar de looiing kan van alles zijn: chroomgelooid, plantaardig gelooid of een combinatie. Een bekend voorbeeld is Chromexcel van de Amerikaanse looierij Horween, dat met een combinatie van chroom en plantaardige looistoffen wordt gemaakt. Pull-up leer zegt dus iets over de afwerking, niet over hoe het gelooid is.
Wat is crazy horse leer?
Crazy horse leer is een vorm van pull-up leer met meer nadruk op de was. Het oppervlak wordt vaak licht geschuurd of geborsteld, en daarna met een flinke hoeveelheid was bewerkt. Het resultaat is matter en ongelijkmatiger dan gewoon pull-up leer, met wolkige, lichtere en donkerdere plekken die er vanaf het begin al in zitten. Het ziet er doorleefd uit op de dag dat je het koopt.
Met paarden heeft de naam niets te maken, het is meestal gewoon rundleer. Er bestaat ook geen officiële definitie: wat de ene fabrikant crazy horse noemt, heet bij de andere vintage pull-up of waxed leather. Kijk dus liever naar wat het leer doet dan naar hoe het heet.
Pull up leer herkennen: drie simpele tests
- De buigtest. Vouw een stukje leer, bijvoorbeeld een hengsel of de rand van een klep, dubbel. Wordt de vouw duidelijk lichter, dan is het pull-up.
- De nageltest. Haal op een verborgen plek je nagel licht over het oppervlak. Een lichte streep die je met je duim weer weg wrijft, wijst op veel was en olie. Bij crazy horse is dat effect het sterkst.
- Voelen. Pull-up leer voelt iets vettig of wasachtig aan, soms laat het een heel lichte glans achter op je vingers. Gewoon glad leer met een afwerklaag voelt droger en gelijkmatiger.
Pull-up, crazy horse en gewoon plantaardig gelooid leer naast elkaar
| Pull-up leer | Crazy horse leer | Plantaardig gelooid volnerf (zonder pull-up) | |
|---|---|---|---|
| Uiterlijk nieuw | Egaal, lichte glans | Mat, wolkig, gevlamd | Egaal, natuurlijke nerf |
| Bij buigen | Duidelijk lichter | Sterk lichter | Nauwelijks kleurverschil |
| Krassen | Lichte streep, weg te wrijven | Lichte streep, weg te wrijven | Donkere of lichte kras, vaak weg te wrijven |
| Veroudering | Snel doorleefd | Vanaf dag één doorleefd | Langzaam patina, donkerder en glanzender |
| Voelt | Iets vettig | Wasachtig | Droger, stevig |
Is pull-up hetzelfde als patina?
Nee, en dat wordt vaak door elkaar gehaald. Pull-up is een mechanisch effect: was en olie verschuiven, en dat is grotendeels omkeerbaar. Patina ontstaat door licht, lucht, huidvet en tijd, en zit echt in het leer. Het gaat niet terug. Een pull-up tas kan allebei hebben, maar het ene is niet het andere.
Voor- en nadelen
Het grote voordeel is dat krassen en schaafplekken er bijna bij horen. Je wrijft ze weg met je duim of met een droge doek, en wat blijft ziet eruit als karakter. Dat maakt pull-up en crazy horse leer populair voor werktassen, laarzen en riemen die flink wat te verduren krijgen.
Maar er zitten ook minder handige kanten aan. Op plekken die steeds op dezelfde manier buigen, zoals de vouw van een klep, blijft na verloop van tijd een blijvend lichtere lijn. Nieuw crazy horse leer kan in het begin een beetje was afgeven op lichte kleding. En de doorleefde look wordt ook gebruikt om middelmatig leer duurder te laten ogen: wolken en vlammen verbergen oneffenheden in de nerf. Kijk bij een lage prijs dus goed naar de randen en de binnenkant, zoals beschreven in de zeven checks voor goede leerkwaliteit.
Onderhoud: minder is meer
Begin bij een kras altijd met warmte en wrijven: je duim of een zachte katoenen doek, in kleine rondjes. De was wordt zacht en vloeit terug. Pas als het leer echt droog aanvoelt, gebruik je een klein beetje leervet of was, eerst getest op een onzichtbare plek. Veel producten maken pull-up leer blijvend donkerder, en op crazy horse kan dat vlekkerig uitvallen. Water laat op pull-up leer ook sneller een kring achter dan op leer met een afwerklaag, dus dep een regenvlek droog in plaats van te wrijven.
En de tassen van Beocca?
Onze tassen zijn van plantaardig gelooid volnerf leer, en dat veroudert vooral via patina. Dat gaat langzamer: de kleur wordt met de maanden dieper en de nerf glanzender waar je hem vastpakt. Een kras op bijvoorbeeld de weekendtas Milo wrijf je vaak ook weg, maar via een andere route. Hoe dat werkt, staat in krassen op je leren tas verwijderen. Houd je van een tas die er vanaf dag één geleefd uitziet, dan past pull-up of crazy horse beter bij je. Wil je dat hij dat pas over een paar jaar doet, dan niet.
