Op het label staat "top grain leather" en de verkoper noemt het de hoogste kwaliteit. Dat klopt half. Top grain leer is de bovenste laag van de huid, maar dan licht afgeschuurd en meestal voorzien van een pigmentlaag. Het is netter en vlekbestendiger dan volnerf, en tegelijk minder sterk, en het krijgt geen patina.
Kort: volnerf is de hele bovenste laag, ongeschuurd, met poriën en oneffenheden. Top grain is diezelfde laag waarvan de bovenste tienden van een millimeter zijn weggeschuurd om littekens en insectenbeten te verwijderen, waarna het wordt geverfd en gecoat. Voor een bank in een huis met kinderen is dat een verdedigbare keuze. Voor een tas die je twintig jaar wilt dragen niet.
Wat is top grain leer precies?
Een koeienhuid is 4 tot 6 mm dik en wordt in de looierij gespleten. De bovenste laag, met de nerf, is het sterkste deel: daar liggen de vezels het dichtst op elkaar. Laat je die laag met rust, dan heet het volnerf. Schuur je er 0,1 tot 0,3 mm af, dan heet het top grain. Dat schuren gebeurt om een egaal oppervlak te krijgen, omdat een huid vol zit met sporen van het leven van het dier en die verkopen slecht in een showroom.
Na het schuren is het oppervlak dof en ongelijk van kleur, dus krijgt het een laag pigment en een afwerking van acryl of polyurethaan. Soms wordt er onder druk een kunstmatige nerf in geperst, zodat het weer op leer lijkt. Dan spreek je van gecorrigeerd leer (corrected grain). De grens tussen top grain en gecorrigeerd leer is vaag; fabrikanten gebruiken de termen door elkaar, en in de Verenigde Staten wordt "top grain" soms zelfs gebruikt voor alles wat geen split is.
Top grain leer, volnerf, split en bonded in één tabel
| Soort | Welke laag | Bewerking | Sterkte | Patina | Typisch gebruik |
|---|---|---|---|---|---|
| Volnerf | bovenste laag, ongeschuurd | looien en verven, verder niets | hoogste | ja | tassen, riemen, zadels, schoenen |
| Top grain | bovenste laag, licht geschuurd | pigment en coating, soms ingeperste nerf | goed, lager dan volnerf | nauwelijks | meubels, autostoelen, goedkopere tassen |
| Split | onderste laag, zonder nerf | suède, of pu-coating (dan "bycast" of "pu-leer") | laag | nee | suède, gecoate budgettassen |
| Bonded | gemalen leervezels, gelijmd | pu-toplaag met kunstnerf | zeer laag, bladdert af | nee | budgetriemen, boekomslagen, kantoorstoelen |
Merk op dat "genuine leather" nergens in de tabel staat. Het is geen kwaliteitsklasse maar een etiket dat alleen zegt dat er leer in zit. In de praktijk hangt het aan split of bonded. Een uitgebreider overzicht van alle soorten staat in de complete gids over leersoorten.
Waarom marketing top grain als premium verkoopt
Omdat het premium is, vergeleken met split en bonded. Het is de tweede trede van vier, en op een productpagina naast een pu-tas van 30 euro is dat een eerlijke claim. Het wordt misleidend als de prijs die van volnerf nadert. Top grain is goedkoper om te maken: de looierij kan huiden met littekens gebruiken die anders zouden worden afgekeurd, en de coating verbergt de rest. Die besparing hoort in de prijs te zitten.
Er is nog een reden dat het goed verkoopt. In de winkel wint egaal. Een volnerf tas heeft een porie hier, een dichtgegroeide kras daar, en een klant die dat niet kent ziet gebreken. Een top grain tas ziet er in de showroom vlekkeloos uit. Pas na twee jaar draait het om: het volnerf leer is dan donkerder, glanzend en soepel geworden, en de top grain tas ziet er nog hetzelfde uit, of de coating begint bij de hoeken te slijten en daaronder zit een lichte laag. Wat er met volnerf gebeurt, en waarom dat de reden is dat wij er uitsluitend mee werken, staat in de uitleg over volnerf leer.
Hoe herken je top grain leer?
Kijk eerst naar de nerf. Bij volnerf is die onregelmatig, met grotere en kleinere poriën en een paar plekken die anders zijn dan de rest. Bij top grain is de nerf te mooi: een patroon dat zich over het hele oppervlak herhaalt, zonder poriën als je er met een loep op kijkt. Buig het leer daarna dubbel. Volnerf krijgt fijne, natuurlijke rimpels en veert terug. Top grain met een dikke coating vertoont bredere, glimmende plooien die aan plastic doen denken, en een goedkope pigmentlaag kan bij scherp buigen zelfs licht wit uitslaan.
Dan een druppel water. Op onbehandeld volnerf trekt die binnen een halve minuut in en laat een donkere plek achter, die weer verdwijnt bij drogen. Op top grain blijft de druppel liggen op de coating. Ruik ten slotte: volnerf plantaardig gelooid leer ruikt aards, naar boomschors; een dikke coating ruikt naar weinig, of naar verf. Zes andere controles voor in de winkel staan in de zeven checks voor goede leerkwaliteit.
Nog één nuance. Top grain is geen bedrog en voor sommige toepassingen de betere keuze: een autostoel die tien jaar in de zon staat is met een pigmentlaag beter af dan zonder. Maar een tas draag je aan je lichaam, buig je honderden keren per dag en wil je zien verouderen. Daarvoor wil je de laag die de looierij met rust heeft gelaten, zoals bij onze rugzak Mavis. Betaal voor top grain dus een top grain prijs, en geen volnerf prijs.
